GEOMORFOLOGIA
 
 
 
 
Akumulacja lodowcowa i wodnolodowcowa
 
 
Akumulacja lodowcowa
 

Lodowiec transportuje wielką ilość materiału, którego wielkość i ilość zależy głównie od masy lodu. W lodzie występuje materiał skalny o bardzo zróżnicowanej wielkości. Co ważne, materiał ten nie podlega sortowaniu, a wię c nie cechuje go podział na warstwy o większych i mniejszych ziarnach.

 
 
 

Najważniejszą formą akumulacji lodowcowej jest morena. W odniesieniu do działalności lodowców górskich wyróżniamy morenę bocznę, środkową, denną i czołową.

Morena boczna powstaje w wyniku osadzania się materiału na brzegach pola firnowego oraz jęzora lodowcowego. Ostatecznie powstają wały morenowe w dolnych częściach dolin.

Morena środkowa tworzy się kiedy w wyniku połączenia dwóch jęzorów lodowcowych ich moreny boczne również się złączą. Po stopieniu lodu pozostaje wał biegnący środkiem doliny, łatwo jednak podlegający erozji wód wypływających z lodowca.

Gdy czoło jęzora lodowcowego lub lądolodu zatrzymuje się na dłuższy czas, u jego podnóży gromadzi się materiał skalny, tworzący później wał moreny czołowej.Jeśli lodowiec stopniowo się wycofuje powstają kolejne wały moreny czołowej, natomiast jeśli lodowiec przemieści się do przodu po powstaniu moreny czołowej, to tworzy się morena spiętrzona(ze spiętrzenia materiału moreny czołowej).

 
Morena czołowa
(www.3miasto.net/~rchleb/ altaj/galeria2/66.html)
 

Wskutek rozmywania moreny przez wody wypływające z lodowca pozostaje tylko grubszy materiał skalny, tworzący bruk morenowy. Niekiedy po ustąpieniu lodowca pozostają tylko wielkie samotne głazy - eratyki (głazy narzutowe). Największym głazem narzutowym w Polsce jest znajdujący się na Wybrzeżu Słowińskim głaz Trygław.

 
Głaz "Trygław" o średnicy 17 m
(www.tychowo.pl/ tryglaw.htm)
 

Kolejną formą akumulacji lodowcowej jest drumlin, który powstaje w wyniku żłobienia osadów morenowych przez lądolód. Stok zwrócony w kierunku ruchu lodowca jest wydłużony i płaski, zaś przeciwny stok jest bardziej stromy. Długość drumlina sięga zazwyczaj 1 kilometra.

 
Przykład drumlinu
(www.pma.edmonton.ab.ca/vpub/geology/english/drumlin.htm)
 
 
Akumulacja wodnolodowcowa
 

W lądolodzie znajduje się sieć strumieni, którymi jest transportowany materiał skalny. Wody lodowcowe dzielą się na:

  • supraglacjalne - na powierzchni lodowca
  • inglacjalne - wewnątrz lodowca
  • subglacjalne - pod lodowcem

Z materiału niesionego przez wody lodowcowe powstają formy akumulacji wodnolodowcowej (fluwioglacjalnej). Po wypłynięciu spod lodowca siła wód maleje i następuje osadzanie niesionego materiału. W ten sposób powstają wielkie piaszczysto-żwirowe stożki napływowe nazywane sandrami. Materiał niesiony przez wodę rynnami podlodowcowymi często w czołowej części lodowca jest odkładany tworząc długie wały piaszczyste - ozy. Podczas deglacjacji arealnej, kiedy tworzą się otwarte szczeliny lodowcowe pomiędzy bryłami martwego lodu powstają formy zwane kemami. Natomiast między krawędzią lodowca lub bryłą martwego lodu a zboczem doliny powstaje tzw. terasa kemowa.

 
Typowy obszar sandrowy - Puszcza Kurpiowska
(www.bio-forum.pl/messages/2/3703.html)
 
Przykład kemu
(www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/glacial_systems/)
 
Przykład ozu
(glacier.lowtem.hokudai.ac.jp/~shiraiwa/glacier/glacierphoto/Glacialphenomena/)
 

Kiedy wody wypływające spod lodowca nie znajdują odpływu tworzą się tzw. jeziora zastoiskowe. W takich jeziorach powstawały osady limnoglacjalne. Osady gromadzone w zastoisku mają charakter warstwowy - składają się z na przemian ułożonych warstewek jasnych i ciemnych. Warstewka jasna powstawała latem, gdy lodowiec topniał szybciej i do zastoiska mógł być dostarczany drobnoziarnisty materiał kwarcowy. Natomiast zimą osadzały się tylko najdrobniejsze minerały ilaste, tworzące warstewkę ciemną. Takie osady o charakterze warstwowym nazywane są iłami warwowymi (warwa - zespół warstewek: jasnej i ciemnej).

 
 
 
 
 

 

Strona utworzona przez Bartka i Kubę Redlickich

Jeśli masz jakieś wątpliwości:

05/05/2005 10:00